แม่ตั้งครรภ์เป็นภูมิแพ้
โดย: พ.ญ.สิรินันท์ บุญยะลีพรรณสิ่งที่พบอยู่เสมอในคนไข้ภูมิแพ้ไทย โดยเฉพาะคนไข้โรคหอบหืด และแพ้อากาศ คือเมื่อทราบว่าตั้งครรภ์จะหยุดยาเอง งดใช้ยาทุกอย่างที่เคยใช้อยู่ เนื่องจากกลัวว่ายาจะส่งผลร้ายต่อเด็ก ซึ่งหากมองแง่หนึ่งก็ดูเหมือนจะดี ที่คุณแม่พยายามจะปกป้องลูกน้อยในครรภ์ให้ปลอดภัย
ปัญหา ที่ตามมาในผู้ป่วยหลายๆ ราย คือโรคเก่ากำเริบ คุณแม่อาจนึกไม่ถึงว่าโรคที่กำเริบขึ้นนี้อาจส่งผลร้ายต่อทารกในครรภ์ได้ เช่นกัน แถมทารกอาจได้รับผลร้ายจากยาที่จำเป็นต้องใช้รักษาคุณแม่ตอนอาการกำเริบ ซึ่งย่อมแรงกว่ายาที่ใช้เมื่ออาการสงบแน่นอน
ผลกระทบระหว่างการตั้งครรภ์กับโรคภูมิแพ้
-ระหว่าง ตั้งครรภ์ ร่างกายคุณแม่มีการเพิ่มขึ้นของน้ำหนักตัว ปริมาณน้ำในร่างกาย ปริมาณเลือด เกลือโซเดียม ทำให้หัวใจต้องทำงานมากขึ้น
ผลที่เกิดขึ้นในระยะแรกของการตั้งครรภ์ จะพบว่ามีการหายใจลำบากในเวลานอนได้สูงถึง 75 เปอร์เซ็นต์ โดยไม่มีอาการไอ หรือหอบร่วมด้วย
ในระยะท้ายๆ ของการตั้งครรภ์จะพบว่าปริมาตรของอากาศที่เหลือค้างอยู่ในปอดหลังจากหายใจ ออกตามปกติลดลง ทำให้ปอดบางบริเวณไม่สามารถแลกเปลี่ยนออกซิเจนได้สมบูรณ์ ซึ่งอาจทำให้อาการของโรคหอบหืดเลวลง
นอกจากนี้ร่างกายยังมีการสร้างสารต่างๆ ที่อาจมีผลต่อการหดหรือขยายตัวของหลอดลม เช่น สารที่สร้างจากรก อาจทำให้โรคหอบหืดมีอาการกำเริบขึ้น ร่างกายจะสร้างสารสเตียรอยด์บางอย่างเพิ่มขึ้นระหว่างตั้งครรภ์ โดยเฉพาะอย่างยิ่งช่วงเดือนสุดท้ายและในตอนคลอด ซึ่งอาจทำให้โรคหอบหืดดีขึ้น แต่ก็พบว่าอวัยวะต่างๆ อาจตอบสนองต่อสเตียรอยด์ดังกล่าวน้อยลงด้วย
-เมื่อผู้ป่วยหอบหืดตั้งครรภ์ จะเกิดการเปลี่ยนแปลงของโรคไปได้ 3 แบบ คือ 1ใน 3 ของผู้ป่วยอาการคงเดิม 1ใน 3 อาการทุเลาลง และอีก 1 ใน 3 อาการกำเริบมากขึ้น ซึ่งส่วนมากมักมีอาการกำเริบในช่วงสัปดาห์ที่ 29 -36 ของการตั้งครรภ์
ส่วนใหญ่ผู้ป่วยหอบหืดมักมีอาการมักดีขึ้นในช่วงสัปดาห์ที่ 36-40 และรวมถึงระหว่างการคลอดด้วย มีคนไข้ไม่ถึง 10 เปอร์เซ็นต์เท่านั้น ที่โรคหอบหืดกำเริบ ระหว่างคลอด
หลังคลอดแล้วประมาณ 3 เดือน 75 เปอร์เซ็นต์ ของผู้ป่วยจะกลับมีอาการแบบเดิมเหมือนก่อนตั้งครรภ์
ส่วนการตั้งครรภ์ครั้งหลัง 75 เปอร์เซ็นต์ของผู้ป่วยจะมีลักษณะการดำเนินโรคของหอบหืดระหว่างตั้งครรภ์คล้ายคลึงกับการตั้งครรภ์ครั้งก่อนๆ
ผลกระทบต่อลูกน้อย
ถ้าเราปล่อยให้โรคหอบหืดกำเริบ ไม่ได้ควบคุม ขณะที่โรคกำเริบออกซิเจนในเลือดแม่จะลดต่ำลง ซึ่งเลือดของแม่จะผ่านรกไปสู่ลูก ทำให้ลูกได้รับออกซิเจนน้อยลงตามไปด้วย ถ้ากำเริบบ่อยๆ นานเข้า เด็กก็อาจตัวเล็กน้ำหนักน้อย คลอดก่อนกำหนด หรือตายคลอดได้ ซึ่งสูติแพทย์สามารถตรวจดูความผิดปกติของเด็กในครรภ์ได้ด้วยการทำอัลตร้า ซาวนด์, non-stress test, contraction stress test ทั้งนี้แล้วแต่ดุลยพินิจของสูติแพทย์
ในคุณแม่ที่ควบคุมโรคหอบหืดได้ไม่ดี เช่น วัดสมรรถภาพการทำงานของปอดได้ต่ำกว่า 90 เปอร์เซ็นต์ จะมีโอกาสได้ลูกที่มีน้ำหนักตัวน้อยกว่าปกติ และ (หรือ) เป็นเด็กที่มีการเจริญเติบโตช้าตั้งแต่อยู่ในครรภ์ มากกว่าคุณแม่ ที่มีสมรรถภาพการทำงานของปอดสูงกว่า 90 เปอร์เซ็นต์ ถึง 2.5 เท่า
ส่วนคุณแม่ที่แพทย์สามารถควบคุมโรคไว้ได้ดี จะพบอัตราการตายของทารกต่ำ, เด็กจะมีน้ำหนักตัวปกติ แข็งแรงได้เหมือนเด็กทั่วไป
ยารักษาภูมิแพ้ส่งผลอย่างไร
ยาที่รักษาโรคหอบหืดแต่ละชนิดมีผลต่อแม่และลูกดังนี้ค่ะ
* theophyllines ยา ตัวนี้ผ่านรกไปยังเด็กในท้องได้ ถ้าเด็กได้รับในปริมาณสูงอาจเกิดโทษ โดยทำให้เด็กมีอาการกระตุก อาเจียน หัวใจเต้นเร็ว และอาจหยุดหายใจได้ ถ้าหากจะใช้ยาตัวนี้ระหว่างตั้งครรภ์ควรเจาะเลือดคุณแม่ เพื่อวัดระดับยาไม่ให้สูงเกินจนเกิดโทษดังกล่าวค่ะ
* adrenaline (epinephrine) ที่เอามาใช้ฉีดตอนหอบกำเริบมากๆ นั่นก็ผ่านรกเหมือนกัน แต่ไม่พบว่ามีผลต่อเด็ก
* ยา สูดพ่นกลุ่มขยายหลอดลมชนิดออกฤทธิ์สั้น มีมากมายหลายยี่ห้อ ต่างประเทศใช้กันแพร่หลายมานานแล้ว ส่วนใหญ่ใช้ได้ระหว่างตั้งครรภ์ เพราะยังไม่พบความผิดปกติของทารกจากการใช้ยา
* ยาพ่นสูดชนิดลดการอักเสบกลุ่ม cromolyn sodium ปลอดภัยมาก แต่มีข้อเสียคือตัวยาค่อนข้างอ่อน อาจรักษาโรคตอนกำเริบรุนแรงไม่สำเร็จ
* ยากินกลุ่ม leukotriene antagonist ยังไม่มีรายงานการศึกษาในหญิงมีครรภ์ ถ้าไม่จำเป็นก็ยังไม่ควรใช้
* ยาสเตียรอยด์ หากได้รับโดยการรับประทาน จะสามารถผ่านรกได้เล็กน้อย โดยเด็กจะได้รับยาประมาณ 10-13 เปอร์เซ็นต์ของยาที่แม่ได้รับ แต่จากการศึกษาในเด็กที่เกิดจากแม่ที่ได้รับ prednisolone ซึ่งเป็นสเตียรอยด์ชนิดหนึ่งระหว่างตั้งครรภ์ ไม่พบว่าเด็กมีความผิดปกติ
ส่วนยาสเตียรอยด์ชนิดสูดพ่น ซึ่งมีประสิทธิภาพสูงในการรักษาโรคหอบหืด ก็ยังไม่พบว่าทำให้เด็กมีความพิการแต่กำเนิดจากยา ยาหลายตัวจึงสามารถใช้ได้ในระหว่างตั้งครรภ์ ทั้งนี้ขึ้นกับดุลยพินิจของแพทย์ค่ะ
ภูมิแพ้อื่นๆ & การตั้งครรภ์
เมื่อตั้งครรภ์ พบว่าผู้ป่วยโรคโพรงจมูกอักเสบจากภูมิแพ้ หรือแพ้อากาศ ( Allergic rhinitis) มีอาการแย่ลง 35 เปอร์เซ็นต์, 15 เปอร์เซ็นต์ อาการดีขึ้น, 45 เปอร์เซ็นต์อาการคงเดิม และพบว่าแม่ตั้งครรภ์ 5 เปอร์เซ็นต์ มีอาการไซนัสอักเสบ ซึ่งเป็นอัตราที่สูงกว่าคนทั่วไปถึง 6 เท่า การรักษาภูมิแพ้ในคนไข้กลุ่มนี้ เราสามารถใช้ยาแก้แพ้บางตัวได้ เช่น chlorpheniramine , tripelennamine ยาพ่นจมูกกลุ่ม cromolyn sodium สามารถ ใช้ได้อย่าง ปลอดภัย แม้แต่ยาพ่นจมูกชนิดสเตียรอยด์บางตัวก็สามารถใช้ได้เช่นกัน การควบคุมสิ่งแวดล้อมให้มีสารก่อภูมิแพ้ให้น้อยที่สุดเป็นเรื่องจำเป็น การออกกำลังกาย การล้างจมูกด้วยน้ำเกลือจะช่วยบรรเทาอาการลงได้บ้าง ส่วนในผู้ป่วยที่อยู่ระหว่างการฉีดวัคซีนภูมิแพ้ (Immunotherapy) มาตั้งแต่ก่อนตั้งครรภ์ ไม่ต้องหยุดฉีดค่ะ เพราะวัคซีนไม่มีผลใดๆ ต่อเด็ก
ผื่นลมพิษ บางรายอาจมีอาการกำเริบขึ้นได้ สามารถรับประทานยาแก้แพ้บางตัว เช่น chlorpheniramine , tripelennamine บรรเทาอาการได้เท่าที่จำเป็น
แองจิโออีดีมา (Angioedema) ผู้ ป่วยส่วนใหญ่มักอาการสงบระหว่างตั้งครรภ์ สามารถคลอดตามปกติได้ แต่หากจำเป็นต้องผ่าคลอด ควรแจ้งให้แพทย์ทราบถึงโรคประจำตัวนี้ เพราะต้องมีการเตรียมให้ยาเป็นพิเศษก่อนผ่าตัด และควรใช้วิธีฉีดยาชาเข้าบริเวณหลังจะปลอดภัยกว่าการใส่ท่อดมยาสลบ
ผื่นผิวหนังจากภูมิแพ้ (Atopic dermatitis) ผู้ ป่วยควรหลีกเลี่ยงจากสารก่อภูมิแพ้ที่เป็นต้นเหตุของโรค รวมไปถึงเสื้อผ้าที่ระคายผิว น้ำหอม เครื่องสำอางต่างๆ อาจต้องทามอยเจอไรเซอร์ เพื่อให้ผิวชุ่มชื้น ยาแก้แพ้ เช่น chlorpheniramine , tripelennamine สามารถใช้ได้เท่าที่จำเป็น ยาทาสเตียรอยด์อย่างอ่อนๆ ก็สามารถใช้ได้เช่นกันค่ะ
ผู้ป่วยที่แพ้ยาเพนิซิลลิน สามารถใช้ยา Erythromycin แทนได้ระหว่างตั้งครรภ์แต่ยา Tetracyclin และยากลุ่มซัลฟาห้ามใช้ค่ะ
by แม่น้ำปิง
by pakin2009
by pimchanok
by ปรารถนา หาญเมธี
by First@Momja
